Wat zijn uitsluitingsgronden bij een aanbesteding?

Uitsluitingsgronden zijn een knock-out, geen scorepunt

Uitsluitingsgronden zijn omstandigheden waardoor een bedrijf niet mee mag doen aan een aanbesteding, hoe goed de rest van de inschrijving ook is. Dit is een geschiktheidseis in de strengste vorm: er wordt niet gewogen en niets weegt op tegen een uitsluitingsgrond. Een sterk plan van aanpak of een scherpe prijs verandert daar niets aan. Wie op een uitsluitingsgrond stuit, valt af nog voordat er naar de inhoud van de inschrijving wordt gekeken — dat is het verschil met een gunningscriterium, waar zwak op het ene punt goedgemaakt kan worden door sterk op het andere.

De wet kent twee soorten. Verplichte uitsluitingsgronden gaan over ernstige zaken, zoals een onherroepelijke veroordeling voor delicten als deelname aan een criminele organisatie, omkoping, fraude of witwassen; is zo'n grond van toepassing, dan sluit de aanbestedende dienst uit. Facultatieve uitsluitingsgronden liggen minder hard vast — denk aan faillissement, een ernstige beroepsfout of achterstallige belasting — en de aanbestedende dienst bepaalt per aanbesteding zelf of en hoe die worden toegepast; welke dat zijn, staat in de aanbestedingsstukken en verschilt dus per opdracht. Bij beide soorten kan een bedrijf soms aantonen dat het orde op zaken heeft gesteld, maar of dat overtuigt is steeds aan de aanbestedende dienst, niet aan een vast recept.

In de praktijk wordt dit uitgevraagd via het Uniform Europees Aanbestedingsdocument, het UEA: een standaardformulier waarin een bedrijf op eigen verklaring aangeeft dat geen van de uitsluitingsgronden op hem van toepassing is. Bewijsstukken hoeven op dat moment meestal nog niet mee; die worden doorgaans pas gevraagd aan de partij die de opdracht dreigt te krijgen.

Waar dit in de wet en de richtlijn staat

De uitsluitingsgronden staan in de Aanbestedingswet 2012, die op dit punt Richtlijn 2014/24/EU voor klassieke overheidsopdrachten omzet in Nederlands recht. Het onderscheid tussen verplichte en facultatieve uitsluitingsgronden komt rechtstreeks uit die Europese richtlijn en is in de Nederlandse wet overgenomen.